Achtergestelde lening

Een achtergestelde lening klinkt een beetje alsof er wat mis mee is. Alsof je een beetje bent benadeeld als je deze kiest. Niets is minder waar. De achtergestelde lening is een van de meest populaire en flexibele leenvormen die beschikbaar is. Je komt deze vrijwel overal tegen. Van crowdfunding- tot leverancierskrediet. De achtergestelde lening is populairder dan ooit. Maar wat is het eigenlijk?

Achtergestelde lening

Het belangrijkste kenmerk van de achtergestelde lening is dat de schuldeisers bij problemen achter andere crediteuren aansluiten. Met andere woorden: in het geval van een faillissement kan de geldverstrekker van een achtergestelde lening bijna als laatste aanspraak maken op het geïnvesteerde geld. Alleen aandeelhouders staan nog later in de rij. Als het misgaat is de kans dat de leningverstrekker zijn geld niet terugkrijgt dus groot.

Tot zover de theorie. In de praktijk is het meestal omgedraaid. De achtergestelde lening is de gangbare leenvorm en je moet aan strenge voorwaarden voldoen, wil je hier geen gebruik van maken. Een bank leent bijvoorbeeld vaak goedkoper geld uit, maar heeft veel meer voorwaarden. Zo eist die vaak het recht op onderpand. Wordt er niet terugbetaald? Dan is de bank meestal gemachtigd het geleende bedrag te incasseren van een lopende rekening of onderpand als machines te verkopen om zo zijn geld terug te krijgen. Leveranciers doen dat ook. Ze leveren op krediet maar totdat er werkelijk wordt betaald blijven ze eigenaar van de geleverde artikelen. Is dat onderpand niet aanwezig? Dan komt al snel de achtergestelde lening om de hoek kijken.

Hogere rente compenseert risico van achtergestelde lening

In theorie heeft een lening met een achtergesteld karakter nadelen voor de geldverstrekker. Er is geen onderpand en er zijn bijvoorbeeld al andere leningen actief waardoor een lening met hypotheekrecht niet meer tot de mogelijkheden behoort. Gelukkig zijn er ook investeerders bereid om hun geld beschikbaar te stellen voor een achtergestelde lening. Dit komt omdat er voor deze vorm van durfkapitaal een hoger rentepercentage kan worden gevraagd, ter compensatie voor het risico dat de geldverstrekker loopt. Als het niet misgaat – en dat is natuurlijk in verreweg de meeste gevallen zo – dan levert een achtergestelde lening dus juist meer op.

Hoe hoog het risico precies is, hangt natuurlijk helemaal af van de situatie, en dat vertaalt zich vaak direct naar de rente en terugbetaaltijd. Zo is de rentepercentage meestal een vast percentage, maar komt het ook voor dat de hoogte van de vergoeding afhankelijk is van de ondernemingswinst. Een rentepercentage van zeven tot negen procent is gebruikelijk, maar ook rentes van vijftien tot twintig procent voor achtergestelde leningen komen in de praktijk voor. Deze achtergestelde leningen worden doorgaans verstrekt door ondernemers of investeerders. Door banken wordt er vrijwel niet geïnvesteerd als het risico niet afgedekt is.

Andere kredietverstrekkers willen er nog wel eens mee experimenteren. Zo startte Qredits eind 2016 een pilot voor een achtergestelde leningen voor het kleinbedrijf samen met de Rabobank. Hierbij financiert Qredits het risicodeel en de Rabobank de lening voor de middellange termijn.

Achtergestelde lening biedt zekerheid voor andere schuldeisers

Tegenover een achtergestelde lening staat een hoger rentepercentage. De leenvorm is dus duurder voor de ondernemer. Die zal er dus niet voor kiezen als een zakelijke hypotheek of banklening ook zouden kunnen. Achtergestelde leningen worden met name gebruikt voor financieringen van zaken waarbij geen onderpand aanwezig is. Denk aan extra werkkapitaal of uitbreidingsplannen. Wel is deze flexibeler. Zeker bij hogere bedragen is de financieringsaanvraag meestal complex en is de achtergestelde lening hetgeen dat de boel sluitend maakt.

Is er bijvoorbeeld onderpand maar dekt dit niet de hele lening, dan is een combinatie een veelvoorkomende oplossing. Dit wordt ook wel een stapelfinanciering genoemd. De achtergestelde lening wordt veel gecombineerd met een bancaire financiering. Heb je een investeerder gevonden die toekomst ziet in jouw plannen en hiervoor een gedeelte van zijn kapitaal ter beschikking wil stellen, dan zal je merken dat de bank ook eerder bereid is om een (gedeelte) van de financiering te verstrekken. De reden hierachter is eigenlijk heel logisch: stel dat de onderneming failliet gaat, dan vangt de achtergestelde schuldeiser de eerste klappen op.

Een voorbeeld:
Stel dat je een miljoen euro wilt lenen omdat je een pand of machines wilt kopen. Als het misgaat kan het pand of de machines weer verkocht worden, maar vaak leveren die dan niet de nieuwwaarde meer op. Verkopen, vervoeren en overdragen kost tenslotte ook geld. De verkoopwaarde wordt vervolgens geschat op bijvoorbeeld 80%. Als je het hele deel bij de bank wilt ophalen is er een grote kans dat die het risico te groot vindt. Als je eerst een achtergestelde lening voor 200.000 euro afsluit bij andere investeerders en vervolgens daarmee naar de bank gaat is de kans al veel groter dat de bank het verschil financiert. Gaat het mis met je bedrijf? Dan heeft de bank het eerste hypotheekrecht en kan die dus het pand of de machines verkopen met een vrij grote kans dat hij er schadevrij uitstapt.

De invloed op het eigen vermogen

Ondanks dat een achtergestelde lening gewoon een externe lening is bij een onafhankelijke financierder, kan het wel fungeren als eigen vermogen. In bovenstaande voorbeeld zal de bank het bijvoorbeeld in haar solvabiliteitsberekening zien als eigen geld. Ook als je geld gaat ophalen bij andere investeerders, bijvoorbeeld via een crowdfunding-platform, helpt het als mensen die op die wijze in je investeren weten dat ze niet als laatste in de rij zullen staan.

Dat klinkt gek. Je zou denken: hoe meer leningen hoe negatiever voor het bedrijf. Maar als daar tegenover allerlei waardevolle zaken staan op de activazijde van de balans, en de schuldeisers die dat hebben betaald komen bij problemen pas later aan de beurt, zullen ze dit waarderen als een soort extra verzekering.

In het geval van een overname mag een achtergestelde lening bij de oud-eigenaar bij financiële berekeningen ook meestal bij  het eigen vermogen van de onderneming worden opgeteld.

Risico’s voor de investeerder

Niet alleen bij snelgroeiende ondernemingen, uitbreidingsplannen of overnames wordt er regelmatig een beroep gedaan op een achtergestelde lening. Ook wanneer een onderneming het moeilijk heeft kan deze financieringsvorm een (laatste) redmiddel zijn. De lening wordt dan gebruikt om de zware tijden te overbruggen en wellicht zelfs een dreigend faillissement voor te zijn. Op dat moment kan een investeerder een hoog rentepercentage eisen en daarmee dus veel geld verdienen in korte tijd. Maar dan moet het bedrijf die zware tijd wel kunnen overbruggen.

Stel dat het bedrijf het toch niet redt, dan wordt na het uitspreken van het faillissement een curator aangewezen. De kans dat een geldverstrekker van een achtergestelde lening dan nog aan bod komt, is vrij klein. Bij een faillissement komen namelijk eerst de gewone schuldeisers zoals de Belastingdienst, de banken, andere crediteuren en leveranciers.